काठमाडौँ। नेपालमा बाँझो जमिनको उपयोग गर्दै आम्दानी बढाउने विकल्पका रूपमा बेसार खेतीप्रति आकर्षण बढ्दै गएको छ। Nepal Agricultural Research Council का वैज्ञानिकहरूले विकास गरेको आधुनिक प्रविधिले बेसार खेतीलाई थप व्यवस्थित र उत्पादनमुखी बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
बेसार (करक्युमा लोंगा) जिन्जिबेरेसी परिवारअन्तर्गत पर्ने कन्दमूल बाली हो, जसमा पाइने ‘कर्कुमिन’ तत्व औषधीय गुणले भरिपूर्ण मानिन्छ। परम्परागत रूपमा आयुर्वेदिक औषधि तथा मसलाका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको बेसार अहिले व्यावसायिक खेतीतर्फ विस्तार भइरहेको छ।
उपयुक्त हावापानी र माटो आवश्यक
बेसार खेतीका लागि न्यानो तथा आर्द्र हावापानी उपयुक्त मानिन्छ। समुद्री सतहदेखि करिब १२००–१६०० मिटर उचाइसम्म यसको खेती गर्न सकिन्छ। पानी नजम्ने बलौटे दोमट माटो, ५.५ देखि ६.५ पीएच भएको जमिन यसको लागि उपयुक्त हुन्छ।
उन्नत जात र उत्पादन क्षमता
नेपालमा कपुरकोट हलेदो लगायत सि.आइ–९८०१, सि.आइ–९८०३ जस्ता उन्नत जातहरू विकास भएका छन्। वैज्ञानिकहरूको अनुसार उचित व्यवस्थापन गरेमा प्रति हेक्टर ४० मेट्रिक टनसम्म उत्पादन लिन सकिन्छ।
खेती प्रविधिमा सुधार
बेसार रोप्दा २५ सेमी बिरुवादेखि बिरुवाको दूरी र ३० सेमी हारदेखि हारको दूरी कायम गर्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ। प्रशस्त प्राङ्गारिक मलसँगै रासायनिक मलको सन्तुलित प्रयोग, नियमित गोडमेल र आवश्यकताअनुसार सिँचाइ गर्नुपर्छ।
पाल्पामा बाँदर समस्याको विकल्प बनेको बेसार
Palpa जिल्लाको रामपुर नगरपालिका–७ मा भने बाँदर आतङ्कका कारण नष्ट हुने अन्नबालीको विकल्पका रूपमा बेसार खेती सुरु गरिएको छ। स्थानीय वडाले कृषकलाई बीउबिजन उपलब्ध गराएपछि बाँझिएका जमिनमा बेसार खेती विस्तार हुन थालेको हो।
स्थानीय कृषकका अनुसार मकै, गहुँजस्ता बाली बाँदरले नष्ट गरेपछि बेसार खेती सुरु गरिएको हो, जसबाट आम्दानीसमेत राम्रो हुन थालेको छ। वडाले करिब तीन लाख रुपैयाँ बजेटबाट बीउ वितरण गरी कृषकलाई प्रोत्साहन दिएको जनाएको छ।
व्यावसायिक सम्भावना उच्च
नेपालमा बेसारको माग उच्च भए पनि उत्पादन पर्याप्त छैन। त्यसैले यसको व्यावसायिक खेती विस्तारको सम्भावना देखिएको छ। विज्ञहरूका अनुसार उचित प्रविधि, बजार व्यवस्थापन र कृषकलाई प्रोत्साहन दिइएमा बेसार खेतीले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउन सक्छ
